5.2.2 वाइड एरिया नेतवर्क (Wide Area Network,WAN)
       LAN नि अनगायै बायजो आव थानाय गुवार जायगाखौ आवग्ग्रिना लानाय नेटवर्कखौ WAN बुंनाय जायो । मोनफा मोनफा LAN नांजोबना WAN जायो । मोनसे WAN नि सिंआव माखासे LAN थानो हागौ । फार्सेजों मोनफा मेट्रपलिटान जायगा आवग्रिनानै थानय नेटवर्कखौ मेट्रपलितान एरिया नेटवर्क बुंनाय जायो (MAN)
       खायफा वाइड एरिया नेटवर्क आ पाब्लिक नेटवर्क जेरै तेलेफ’न टारजों नांजोबना थायो । बेफोर माब्लाबा तेलेफ’ननि लिज लाइन (leased line) एबा सेटेलाटजोंबो नाजोबना थायो । इन्टारनेट आ रोखोमसे WAN । वाइड एरिया नेटवर्क (WAN) गुवार लामाजों दावबायो ब्ला गोरोन्थि फोरखौ सुस्राङो । राउटार बुंनाय आगजुजों पेकेट फ्रा दावाबायो । बे गोरोन्थि सुस्रांनाय आरो राउटारजों थांनाय लाय गोरोन्थि गैया जासे थांनांगो ठं आव सहैयो । माखोस कम्पिउटार फ्रा खेबसेयैनो मोनसे बिजोंजोनो ज’गा ज’ग खालाम लायो । तेलेफ’न टार बाहायना नेटवर्क खालामोब्ला 19,200 bps सिम गोख्रै ज’गाज’ग मोनो हागौ । बिब्दिनो WAN जो दाता आरो इनफरमेशन फोरखौ थिक खालामना दोलाय कम्पिउटाराव सोखनो हायो । बेखौ मेरुनि बाहायना एबा सेन्ट्रेलाइज (Centralize) बुंनाय जायो । जेरै जौगानाय हादोरफोराव सुपारमार्केतफ्रा WAN जों बेंना थायो । जायनि दौर सुबुंनि बायनाय फात्रायफा बै मेरु कम्पिउटारजों सालायजायो ।

5.3. इन्टारनेट(Internet)
5.3.1. इन्टारनेटनि ओंन्थि(Concept of Internet)

       इन्टारनेट आ जाबाय बुहुम नाङैनो बुंना थानाय मोनसे नेटवर्कनि नेटवर्क । बुहुमा दासिम 1 बिलियन ख्रुइ बांसिन सुबुङा इन्टारनेट बाहायो । इन्टारनेट आ गासै बुहुमखौनो जोंनि न’आव थानाय कम्पिउटार देसकतपआव दिन्थिफैयो । इन्टारनेट आ जाबाय बुहुम नाङैनो थानाय कम्पिउटारनि ज’गा ज’ग । जों सात्राय गासैबो आयदानि इनफरमेशनफ्रा इन्टारनेट आव थाजोबे । आरोबाव जोंनि सात्राय हुनायखौ इन्टारनेट जों गुबुत्रो सेयार एबा दैथायलायहरनो हायो।
      मोनसे LAN एबा प्राइमेव WAN खौ सोरबा सासे एबा कम्पानिया दबथायनो हागौ । नाथाय इन्टारनेट खौ रावबो दबथायनो हायो । बेहा बिगोमा गैया ।
      इन्टारनेट लागायनांगौब्ला इन्टारनेट होग्रा फसंथाननिफ्राय(ISP) कानेकसन एबा लाइन लाग्रोनांगौ । ISP फसंथाना जाबाय सुबुंनो इन्टारनेट कानेकसन होग्रा मोनसे रोखोमनि फसंथान। बेयो आरोबाव इमैल आरो वेब हसटिं (web hosting)सुबिधा फोरखौबो होयो।